maandag, 24 juni 2013 19:27

Jaarverslag 2012

Index

Onderwerpen/Dossiers

Verantwoordelijk minister van BZK Spies Verantwoordelijk minister van BZK Spies

Dossier Paspoortwet

Bevoegd gezag Utrecht: burgermeester WolfsenBevoegd gezag Utrecht: burgermeester Wolfsen
Een van de allerbelangrijkste kwesties waar Vrijbit zich voortdurend voor inzette was de strijd tegen het gebruik van biometrische identificatiemethoden. In het bijzonder betrof dit de juridische strijd tegen de opslag van vingerafdrukken en digitale gezichtsscan op grond van de Europese Verordening en Nederlandse Paspoortwet en het ombuigen van de politieke besluitvorming hieromtrent.

voordetweedekamer e8af8Voor de Tweede KamerDeze taaie strijd tegen de Paspoortwet van 2009 heeft er inmiddels toe geleid dat het Europese Hof van Justitie in Luxemburg onderzoek is gaan doen naar de betwiste rechtsgeldigheid van de EU Verordening die verplicht tot het opslaan van biometrische kenmerken op een RFID chip in paspoorten en reisdocumenten. En leidde tot het besluit van de regering om op den duur in Nederland alsnog een vingerafdrukloze ID-kaart in te gaan voeren. Dit vormde de aanleiding dat de Tweede Kamer zich inmiddels formeel in meerderheid heeft uitgesproken tegen de voorgenomen inrichting van één centrale overheidsdatabank voor reisdocumentengegevens die 24/7 online beschikbaar zou worden gesteld voor justitiële toepassing. Maar in de praktijk bood de overheid geen soelaas aan bezwaarden omdat een permanente oplossing op de lange baan werd geschoven en men weigerde om een tijdelijke voorziening te treffen.

Dit leidde tot de situatie dat duizenden burgers, enkel omdat ze het gebruik van biometrie voor dit doel niet accepteren niet over een geldig paspoort of ID-kaart kunnen beschikken, terwijl men hiertoe sinds 2005 bij wet door diezelfde overheid wel werd verplicht. Voor het tiental burgers dat, gesteund door Vrijbit, de juridische strijd was aangegaan bleek ook een effectieve oplossing via de juridische weg niet mogelijk. Zij zagen zich in september 2012, veelal na jaren procederen, geconfronteerd met het feit dat de Raad van State de behandeling van alle rechtszaken voor de duur van minstens anderhalf jaar opschortte. Dat had als gevolg dat betrokkenen op nationaal niveau geen uitspraak krijgen over hun hoger beroep tegen de beslissing van het bevoegd gezag hen een paspoort of ID-kaart te weigeren.

Hierdoor is het momenteel nog steeds onmogelijk om deze kwestie te laten toetsen bij de internationale hoogste rechter inzake de mensenrechten, het EU Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg. Deze mag namelijk pas worden ingeschakeld als de nationale rechtsgang uitputtend is bewandeld.

 

Dossier “Wij vertrouwen ‘slimme’ meters niet”

miekraaf cab20
Vrijbit zag zich gedwongen om zich opnieuw bezig te gaan houden met de ontwikkelingen betreffende de invoering van ‘slimme’ meters voor gas- en elektriciteitsgebruik. Dit ondanks het feit dat eerdere actie had weten te voorkomen dat deze ‘spionagemeters’ van het gedrag achter de voordeur verplicht zouden worden ingevoerd. De reden was enerzijds dat men in Nederland doorging met ondoorzichtige manieren om bij duizenden mensen slimme meters te plaatsten zonder dat de klant daar weet van had en toestemming voor had gegeven en dat de lobby vanuit het ministerie en de energiemaatschappijen opnieuw werd opgevoerd om het te doen voorkomen dat het gebruik van ‘slimme’ meters tot energiebesparing zou leiden. Aanleiding was ook dat het bedrijfsleven kapitalen investeerde in reclame in kranten, tijdschriften en op tv ter ere van zogenaamd begerenswaardige apparaten en apps om via de ‘slimme’ meetsystemen de eigen huishoudelijke apparatuur op afstand te kunnen controleren en regelen. Bovendien kreeg Vrijbit regelmatig meldingen van intimidatie- en oplichtingpraktijken waarbij mensen onder druk werden gezet om niet te (kunnen) protesteren tegen de installatie van een ‘slimme’ meter in hun huis. Daarbij kwam dat Vrijbit op internationale bijeenkomsten over de privacy, meermalen gevraagd werd informatie te geven aan privacyvoorvechters en databeschemingsdeskundigen in diverse landen over de Nederlandse ervaringen met betrekking tot de privacyaspecten van smart meters en smartgrit systemen. Ook kwam er vanuit de VS het verzoek om mee te werken aan internationale samenwerking van tegenstanders van de ‘slimme’ meters.

slmmtrnttgstn 348b3Het standpunt van Vrijbit blijft dat mensen geen ‘slimme’ meters hoeven te accepteren zolang deze niet als ‘privacy by design’ privacyproof worden gefabriceerd. Tot die tijd dient men het recht te houden om een zogenaamd ‘slimme’ meter te weigeren tenzij men daar de mogelijkheid van het op afstand uitleesbaar maken van de meetgegevens fysiek uit heeft verwijderd. Hoewel Vrijbit zich in deze gesteund weet door de mening van de Europese toezichthouders (werkgroep 29) op bescherming van persoonsgegevens bleek eind 2012 het kabinet, in de persoon van de nieuwe minister van Economische Zaken Kamp, opnieuw in te zetten op de afbraak van het recht van de burger om onbespied te kunnen leven. Na de in 2010 door Vrijbit verijdelde poging van voormalig minister Verhagen de keuzevrijheid door de Eerste Kamer te doen beperken tot het recht ‘slimme’ meters administratief te laten uitzetten, wordt deze optie als enige alternatief voor kleinverbruikers van energie opnieuw aan de Tweede Kamer gepresenteerd.

 

Dossier her-identificatie actie banken

nliban cf0d4
Na twee eerdere actierondes van de banken, om klanten onder druk te zetten zich opnieuw te komen identificeren, en daarbij een kopie of scan te laten maken van hun geldige identiteitsbewijs, liet men bestaande klanten die dit volgens Vrijbit terecht weigerden een tijdlang met rust. In 2012 was het de Rabobank, gevolgd door de ING, die opnieuw actief klanten hiertoe gingen benaderen en dreigde men opnieuw met stopzetting van de dienstverlening in geval men niet aan de oproep gehoor zou geven. Vrijbit ontdekte dat de aangevoerde nieuwe reden voor de oproep - de invoering van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft)- geen nieuwe identificatieverplichting introduceerde. Na maanden corresponderen en het opstarten van klachtenprocedures gaven de banken toe dat er geen nieuwe wettelijke verplichting was, maar dat men klantgegevens in de eigen administratie niet correct had opgeslagen en dat dit derhalve hersteld diende te worden.

Uiteindelijk heeft Vrijbit weten/voor elkaar gekregen dat na heel wat juridisch getouwtrek, klanten die zich in het verleden al naar behoren hadden geïdentificeerd alsnog met een verlopen identiteitsbewijs aan de heridentificatie mochten voldoen (1). Dat als vanouds alleen klanten die belastingplichtige diensten afnemen, op grond van de Algemene Wet Rijksbelastingen (Awr) een kopie van het ID-bewijs in de bankadministratie moet worden vastgelegd. Waaraan voldaan kan worden met het inleveren van een zwart-wit papieren kopie.(2) Voor klanten die geen belastingplichtige diensten afnemen kan worden volstaan met vastlegging in de administratie met een formulier waaruit blijkt dat identificatie heeft plaatsgehad. Door notering van naam adres en woonplaatsgegevens, geboortedatum en uitgiftenummer van het ID-document voorzien van handtekeningen van betrokkene en bankpersoneel.(3)

Daarmee leek de derde poging van de banken om illegaal van AL hun klanten het Burgerservicenummer (BSN) en een digitale gezichtsopname te bemachtigen gesmoord. Vrijbit publiceerde hierover zowel op de eigen website als die van Stichting Meldpunt Misbruik ID-plicht, en kon nieuwe aanvragen voor hulp en advies daarnaar doorverwijzen.

Echter, eind 2012 bleek dat ABN/AMRO, gevolgd door andere banken, een nieuwe methode toepaste om alsnog de gezichtopname en BSN van alle klanten te bemachtigen en digitaal in de administratie op te slaan. Dit keer werd gebruik gemaakt van de uitgifte van de nieuwe bankpassen met het Internationale Bank Account Number (IBAN). Van degenen die ter vervanging van de oude bankpas deze nieuwe kaart kwamen afhalen, werd onverbiddelijk het tonen van een geldig ID-bewijs geëist en werd deze geregeld al ingescand nog voordat de klant de gelegenheid had gekregen hiertegen bezwaar te maken. Opnieuw kwam Vrijbit, samen met boze bankklanten, in actie. En met dank het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) dat na jarenlange klachten eindelijk actie ondernam tegen het misbruik van het ‘kopietje paspoort’, mag men nu ook een kopie inleveren waarop duidelijk staat geschreven dat men het enkel voor dit specifieke doel heeft afgegeven.

Daarmee is de kous niet af voor de klanten die geen belastingplichtige diensten afnemen en derhalve geen BSN en gezichtsopname willen laten registreren, want intussen is de ING overgegaan tot het blokkeren van bankrekeningen van betreffende klanten op grond van de redenering dat niet de wet maar hun algemene voorwaarden daartoe zouden verplichten.

Hiermee vormde dit dossier een typisch voorbeeld van hoe arbeidsintensief het vaak bleek om van machtige instanties eenvoudigweg af te kunnen dwingen dat men zich houdt aan de essentie van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Wbp) ‘niet meer persoonsgegevens opslaan dan voor een bepaald doel noodzakelijk is’. En ook van het gegeven dat de coördinatie van individuele acties door een organisatie als Vrijbit vaak noodzakelijk bleek wilde mensen hun persoonlijke strijd kunnen volhouden. Het belang van de continuïteit van een organisatie die overzicht houdt van de jarenlange pogingen tot inperking van de privacybescherming van mensen, bleek eveneens typerend met name waar de aantasting van de privacy plaatsvindt door overheden en semi-overheid en bij diffuse versmelting van publieke en private belangen, zoals in dit geval bij de banken.

 

Overige dossiers

Bovenstaande dossiers zijn exemplarisch voor de gecompliceerde en taaie strijd die het vergt om het recht op bescherming van privacy af te dwingen. Omdat het te ver voert om in dit jaarverslag alle dossiers zo uitgebreid te behandelen wordt in dit kader verder volstaan met een opsomming van de andere kwesties waar Vrijbit zich in 2012 actief heeft bezig gehouden:

  • De ontwikkelingen met betrekking tot het Elektronisch Patiënten Dossier en aantastingen in de gezondheidszorg van de privacy van patiënten/cliënten en beroepsgeheim van de zorgverleners.

  • Voorstellen tot wijziging van wetgeving betreffende de bescherming van persoonsgegevens op nationaal en Europees niveau.

  • Aanhoudend structureel misbruik door opsporingsambtenaren en openbaar ministerie van ID-plichtwet (WU-ID) en aanpalende wet -en regelgeving ter identificatie van verdachten en getuigen.

  • Het toenemend gebruik van DNA door overheid en bedrijfsleven.

  • Gebruik van vingerafdrukken door overheid en bedrijfsleven.

  • Actie privacyschending programma ‘mijn Bonus’ van Albert Heijn

  • Gebruik van RF-ID chips.

  • Bewaarplicht telecommunicatiegegevens en de (internationale) actie hiertegen.

  • Het ongebreideld gebruik van het Burger Service Nummer (BSN) door de Belastingdienst, in de zorg, door banken, EN door allerhande onbevoegden.

  • De aanhoudende stroom gevallen waarbij persoonsgegevens zoekraken of in handen van onbevoegden vallen door datalekken.

  • Het toenemend gebruik van e-communicatiesystemen door overheid en semi-overheid. Met name de manier waarop overheidscommunicatie afhankelijk is van doorgifte van private partijen zoals de GemNet diensten van KPN. En de wijze waarop het verkeer tussen de overheid en de burgers steeds dwingender wordt gedigitaliseerd en afhankelijk wordt gemaakt van apert onveilige inlogsystemen als DigiD.

  • ID-fraude en identiteitsdiefstal.

  • Het algemene veiligheids- en justitiebeleid van de overheid. Met als grote punt van zorg dat de overheid inmiddels iedere burger preventief als verdachte en risicofactor voor de samenleving beschouwt. Dat de mogelijkheden tot inzet van preventieve opsporingsmethoden een aantasting teweeg brengt van het onschuldprincipe als fundament van de rechtstaat. Dat de wetgever steeds vaker pogingen onderneemt om de rol van de onafhankelijke rechter buiten spel te zetten. En dat de veiligheid van zowel de individuele burger als van de samenleving als geheel op het spel wordt gezet door de internationale uitwisseling van data involge de Stockholm akkoorden, de reikwijdte van de Patriot Act en bilaterale akkoorden inzake veiligheids- en inlichtingendiensten.

  • Systemen voor het vastleggen van reisgedrag in het openbaar vervoer (OV-chipkaart ) van automobilisten via systemen als @migo borras, Automatic Number Plate Recognition (nummerplaatherkenning, ANPR) en elektronisch parkeren. Systemen die in combinatie met de toepassing van cameratoezicht en locatie gegevens via GPSsytemen een vrij nauwkeurig beeld kunnen samenstellen van ieders gebruik van de publieke ruimte.

  • De sluipende tendens tot afschaffing van contant betalingsverkeer .

  • De rol van de media in het Privacydebat.

  • De rol van de politiek. Waarbij met name het onvermogen van de volksvertegenwoordigers zorgen baart daadwerkelijk de rol van controlerende macht uit te oefenen tegenover de sturende 4e macht van de ambtenarij en de toenemende praktijk waarbij de regering steeds vaker de invulling van nieuwe wet- en regelgeving, buiten de democratische besluitvorming om, bij algemene maatregelen van bestuur regelt.

  • Werkzaamheden van het Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens (CRM).

  • Vrijheid van internet (ACTA, wetsvoorstellen vs cybercriminaliteit, cookies verbod).

  • De ontwikkeling van het internet der dingen (IoT)

  • Kind-volgsystemen. Waarmee zowel de leerling volgsystemen in onderwijs bedoeld worden als de registraties van gedrag en ontwikkeling bij de peuteropvang, consultatiebureaus en bureaus Jeugdzorg. Maar ook de registratie van hangjongeren en als risicojongeren aangemerkte groepen en individuen. Het minutieus langdurig bijhouden van iedere aanraking met justitie (terecht of onterecht) zonder mogelijkheid tot rectificatie van foute data. Evenals de veelvuldig voorkomende praktijk dat jongeren, op grond van tamelijk kleine misstappen in het verleden, jarenlang geen Verklaring van Goed Gedrag kunnen krijgen waardoor ze geen opleiding te kunnen gaan volgen of werk kunnen krijgen.

  • De invoering van wetgeving die gebruikers van iedere vorm van sociale voorziening verplicht tot het meewerken aan inspecties aan huis, waarbij ter voorkoming van mogelijke fraude, zonder dat daar concrete aanwijzingen voor zijn, de leefsituatie van betrokkenen in kaart wordt gebracht door de instantie die belast is met de uitbetaling van de AOW, studietoelage, kinderbijslag, zorgtoeslag, huurtoeslag, bijstand etc.

  • Wetgeving tot verbod op dragen gezichtsbedekkende kleding.

  • Inzet van drones in Nederland.

 


Gelezen 154961 keer